यहाँ ८ वटा नाम खुलेका हिमतालहरु (गोख्यो चो, थोनाक चो, ग्याजुम्पा चो, तन्जुङ चो, न्गोजुम्बा चो, लामोबाटा÷टाउजोन ताल) जसलाई रैम्सार स्थलको रूपमा मान्यता दिइएको छ । त्यस्तै, इम्जा ताल (क्ष्mवब त्कजय), जुन इम्जा ग्लेशियरबाट बनेको प्रसिद्ध हिमताल हो र एम्बुलापचा ताल (ब्mदगबिउअजब त्कजय) सोलुखुम्बु जिल्लामा छन् । अझ नाम नखुलेका र पहिचानमा नआएका थुप्रै हिमतालहरु यस जिल्लामा पर्दछन ।
यी हिमाल र हिमताल हेर्न देश तथा बिदेशबाट बर्षेनी लाखौ पर्यटक सोलुखुम्बु आउने गरेका छन । जसबाट देशले करोडौ रकम राजश्व संकलन गर्दै आएको छ भने उनिहरू मार्फत हुने आर्थिक गतिबिधि अर्बौमा रहेको छ ।
यहाँको हिमाल र हिमाली सौन्दर्यले पर्यटन रोयल्टी मार्फत सिङ्गो नेपाललाई नै फाईदा पुगिरहेको छ । तर, यिनीहरूबाट उत्पन्न हुने प्राकृतिक बिपत्ति ब्यबस्थापनमा भने उक्त पर्यटन रोयल्टी खर्च गर्न सकिएको छैन । यहाँ हिमाल र हिमतालहरु मात्रै छैनन्, तिनीहरुबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिमहरु पनि अत्याधिक रहेकाछन । यिनै हिमाल र हिमतालहरूले गर्दा यस क्षेत्रमा विभिन्न प्राकृतिक जोखिमहरू (Natural Hazards) उत्पन्न हुने खतरा हुन्छ। यहाँ मुख्य जोखिमा परेका क्षेत्र, कारण र प्रभावहरू उल्लेख गरिएको छ:
🌋 १. हिमताल विस्फोट (GLOF - Glacial Lake Outburst Flood)
कारणहरू:
हिमतालमा बर्फ पग्लँदा पानीको मात्रा असामान्य रूपमा बढ्नु
चट्टान खस्नु, हिमपहिरो (avalanche) पर्नु
भूकम्प वा भूस्खलनले तालको बाँध (moraines) फुट्नु
असरहरू:
तल्लो क्षेत्रका गाउँ बगाउँछ (जस्तै: डुडेकोशी, नाम्चे, थामे क्षेत्र)
खेतबाली, पुल-पुलिया, सडक, जलविद्युत् आयोजना ध्वस्त
जनधनको क्षति
👉 सोलुखुम्बुमा इम्जा ताल र गोख्यो तालहरू सबैभन्दा जोखिमयुक्त मानिन्छन्।
🧊 २. हिमपहिरो (Avalanche)
कारणहरू:
भारी हिमपातपछि चिसो मौसममा बर्फ थुप्रिनु
अचानक गर्मी बढ्दा बर्फ खस्नु
चट्टान या मानवीय गतिविधिले बर्फ हल्लिनु
असरहरू:
पदयात्रा (trekking), आरोहण गर्नेहरू जोखिममा
आधार शिविरहरूमा क्षति
पशुचौपायाको क्षति
👉 सगरमाथा क्षेत्र, ल्होत्से र थाम्सेर्कु आसपास धेरै हिमपहिरो हुने खतरा हुन्छ।
🌊 ३. नदीमा आकस्मिक बाढी (Flash Floods)
कारणहरू:
हिमाल पग्लेर नदीमा पानीको बहाव बढ्नु
हिमताल विस्फोटको प्रभाव
अविरल वर्षा
असरहरू:
घर–जग्गा, खेतबाली, सडक बगाउँछ
यात्रुहरू फस्ने, पर्यटकको आवागमन रोकिने
🪨 ४. भूस्खलन (Landslides)
कारणहरू:
पानीले भिजेको भित्ताहरू खस्कनु
हिलाम्मे ढुङ्गा र माटो भएको भूभाग
सडक निर्माण वा अन्य मानवीय गतिविधि
असरहरू:
यातायातमा अवरोध
गाउँ बस्ती जोखिममा
जीवन तथा सम्पत्ति क्षति
🌡️ ५. जलवायु परिवर्तनको दीर्घकालीन असर
असरहरू:
हिमालहरू चाँडो पग्लन थालेका छन् ।
नयाँ हिमतालहरू बन्न थालेका छन् → भविष्यमा GLOF को सम्भावना अझै बढ्दो छ ।
हिमाल र हिमतालका कारण निम्तिएको प्राकृतिक बिपत्तिले तल्लो क्षेत्रमा हालसम्म के-कस्ता क्षति भए ?
केहि समय अगाडी सगरमाथालाई सिधा सडक संजालले जोड्न माप्य दुधकोशी गाउँपालिकामा निर्माण गरिएको माप्य खुम्बु मितेरी पुल थामेमा हिमताल फुटेर दुधकोशी नदिमा आएको बाढीले ध्वस्त बनाईदियो । जसको पुनःनिर्माण अझै हुन सकेको छैन । करोडौको लागतमा बनेको पुल हिमाल र हिमतालकै कारण निम्तिएको बिपतका कारण क्षतिग्रस्त हुँदा पर्यटन रोयल्टीको रकमबाट पुनःनिर्माण गर्न जरुरी थियो र छ । तर, यता तर्फ सम्बन्धित निकायहरूको ध्यान पुगिरहेको छैन ।
दुधकोशीकै बाढीले सोताङ र महाकुलुङ गाउँपालिका जोड्ने दिप्लिघाटको बेलिबृजमा क्षति पुर्यायो । त्यसको पुनःनिर्माणमा जिल्ला समन्वय समिति सोलुखुम्बुको खातामा मौज्दात रहेको पर्यटन रोयल्टी खर्च गर्ने भनियो । तर शिर्षक नमिलेको भन्दै उक्त रकमबाट सो पुल पुनःनिर्माण हुन सकेन । जसले गर्दा करिब २ बर्षजस्तो नै सोताङ र महाकुलुङका स्थानिय सिधा यातायात सम्पर्कबाट बिच्छेद बन्न पुगे ।
हालसालै पनि थुलुङ दुधकोशी गाउँपालिकाको कोशी पारी रहेको वडा जुबुलाई जोड्न दुधकोशी नदिमा निर्माणाधिन आरसिसि बृजलाई दुधकोशी नदिको बाढीले पुर्ण रुपमा क्षति गरेको छ । यसको पुनःनिर्माणमा पनि पर्यटन रोयल्टी बापतको रकम संचालन गर्न आवस्यक छ ।
